تبليغاتX
تاریخ قحطی در ایران - منابع اطلاعاتی فیض

وقتى بحران وخيم ‏تر شد ، از ملا محمد صادق ، همچنين از حاجى سيد جواد (۱) و آقا سيد حسين مجتهد (۲)، (مجتهد طراز اول ديگر وآشناى ديگر فيض) در خواست نظر وصدور حكم شد . 

 

 تا حدود زيادى اين گروههاى گوناگون بودند كه منابع اطلاعاتى فيض را تشكيل مى‏دادند . در بيشتر موارد وى منبع اطلاعات را ذكر مى‏كند وبه‏طور معمول اظهارنظر در مورد فردى كه اطلاعات را به او داده است وموقعيت مربوط به حادثه را به آن اضافه مى‏نمايد .

 

چنين به نظر مى‏رسد كه وى به صورت كامل از طبيعت خارق‏العاده واقعه‏اى كه مى‏خواست حكايت كند ، آگاه بوده ومايل است صحت آن را با ذكر منابع اثبات كند . اين دوستان وى بودند كه به او اصرار كردند ، آنچه را كه اتفاق مى‏افتاد ، ثبت كند . فيض به‏عنوان مورخ محلى وعلاقه‏مند به تمام رويدادها وپديده‏هاى غيرمعمول كه شهر و بلوكاتش را تحت تأثير قرار مى‏داد ، وظيفه داشت كه اين كار را انجام دهد ؛ امّا وى همچنين علاقه داشت اين رويدادها را توجيه كند . او سعى مى‏كرد آنچه را ديده يا شنيده بود ، ادراك كند .

 

 به‏نظر مى‏رسيد دنيايى را كه مى‏شناخت واژگون شده ، رشته‏هايى كه اجتماع را به هم متصل مى‏كرد ، گسسته شده و ارتباطهاى طبيعى پايمال شده است .

 

 واقعه‏اى را كه به‏نظر مى‏رسد تمايل وى را به ثبت اين رويداد وتا حدّ امكان توجيه آن تحريك نمود ، درست در آغاز گزارشش پس از استغاثه‏هاى مرسوم به پيشگاه پروردگار كه به نظر مى‏رسيد بندگانش را رها كرده ، بعد از نقل قولى مناسب از ظهير فاريابى آورده است .

 

 اين واقعه، كشته شدن يك پسر چهارده ساله توسط مادرش به خاطر ارتكاب جرمى نسبتاً جزيى در سرقت يك دوك نخ بود . اين افراد همسايگان او بودند . به نظر مى‏رسيد اين امر علامتى بود بر اينكه چگونه روابط حتى بين خويشاوندان نزديك دگرگون شده بود ؟ ارزشهاى كهن واژگون شده وچنان كه مى‏نويسد پايانى بود براى مهربانيها و ديگر « صدق و صفا و حقوق و وفايى » وجود نداشت . هر كس فقط به فكر خودش بود . پيشتر هم مصيبتهايى اين چنين روى داده بود ؛ ولى هرگز مصيبتى كاملاً شبيه به اين وجود نداشته بود . فيض با نگارش اين واقعه اميدوار بود به توجيهى چند نايل‏ (۳)

 شود يا حداقل مفهوم آن را براى اجتماع خود درك نمايد .

 

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

۱ .  حاجى سيد جواد يا آقا سيد جواد مجتهد قمى ، به خاطر پارسايى ، سادگى و كناره‏گيرى وى از مقامات دولتى ، مورد احترام بسيار بود . اشاراتى در مورد او در ، ارباب ، تاريخ دار الايمان قم ، همان منبع ، ص  30، 70 ، 74 ، 83 ، 93 و 113 و نيز در افضل الملك ، تاريخ وجغرافياى قم ، قم ، 1396 ق ، ص 66-65 ؛ همچنين در كتاب شيخ حسن (مفلس) ، همان منبع ، ۱/۴۱۷-۴۱۹وجود دارد .

 

۲ . فيض او را «جناب شريعت مدار» خطاب مى‏كند واو را چنين توصيف مى‏كند: «از اجلّه علماى اين شهر است» (وقايع، 9 ر - 9 پ) .

 

۳ . وقايع، 2 پ - 3ر .

+ نوشته شده در  چهارشنبه بیست و یکم اردیبهشت 1384ساعت 11:47  توسط گلی  |