چنانچه از ميان دست نوشته‏هاى گوناگون على اكبر فيض ، مورخ و اديب معروف ، شرح اطلاعات پراكنده كه تنها مطالبى است كه راجع به قم در زمان قحطى بزرگ به‏ دست آمده نيز ، وجود نداشت . هنگامى كه طى يك دوره چندماهه ، تمام اين مصيبت‏ها در برابر چشمهاى فيض آشكار مى‏ شود ، وى اقدام به يادداشت كردن مراحل پيشرفت قحطى و عواقب آن مى ‏نمايد . به‏نظر مى ‏رسد وى پيشامدها و رخدادهاى غير معمول را هر زمان كه اتفاق مى ‏افتاد ، يادداشت مى ‏كرد ، چنان ‏كه درمواردى چند اظهار مى ‏دارد «در اين روز» ، سپس در اوايل سال 1289 ق ، هنگامى‏كه معلوم شد كه برداشت محصول آينده خوب خواهد بود و بحران به زودى به پايان مى ‏رسد ، وى اين يادداشتها را به صورت پيوسته به رشته تحرير درآورده ومقدمه مختصرى به آن اضافه نمود ؛ امّا اين يادداشتها به سرعت ،  و حذف و اضافات فراوان ، اشتباهات املايى ناشى از بى‏ توجهى و به سبكى ساده و عادى و چنان ‏كه خود در آغاز و پايان گزارشش مى ‏نويسد : «بدون ‏اغراق منشيانه» و «بى‏تكلف و تصلف منشيانه» نوشته شده ‏است . (1) 

 در حقيقت اين يك ‏گزارش شخصى و بى ‏پيرايه است . قصد وى اين نبود كه اين گزارش به‏دست جمعيت كثيرى برسد ، همچنين در هيچيك از نوشته‏هايش از آن استفاده نكرد هرچند كه در كتاب تاريخ قم خود اشاره‏اى به اين گزارش مى‏نمايد . تنها نسخه‏اى كه به خط خود او بود ، در خانواده‏اش نگهدارى مى‏شد و بعدها در سال 1314 ق ، پسر بزرگ وى اين جمله را به آن اضافه كرد ، « صاحب كتاب محمد على اكبر است » . در سالهاى اخير اين گزارش در اختيار كتابخانه آية ‏اللَّه العظمى مرعشى نجفى (ره) قرار گرفته است . مانند گزارشهاى كوتاه ، چندى كه فيض به ساير پيشامدها ومصيبتها اختصاص داده است ، اين گزارش در درجه اول براى ارضاى خاطر ملول خودش بود . اين امر دليل ديگرى است بر نوعى علاقه غير عادى وى در مورد مصيبت و تشخيص او مبنى بر اينكه اين حوادث بايستى ضبط شود ؛ ولى وى به درستى نمى‏دانست كه چگونه چنين حوادثى را در چارچوب سنتى تاريخ محلى بگنجاند .

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

1. وقايع، 1 پ و35 پ. در اين يادداشتها وقايع سال قحط ، به اختصار ، با عنوان : « وقايع »، مشخص مى‏شود .