چنانچه از ميان دست نوشته‏هاى گوناگون على اكبر فيض ، مورخ و اديب معروف ، شرح مفصلی تحت عنوان وقایع سال قحط یکهزار و دویست و هشتاد و هشت (۵) به جا مانده بود ؛ اکنون این اطلاعات پراكنده كه تنها مطالبى است كه راجع به قم در زمان قحطى بزرگ به ‏دست آمده نيز ، وجود نداشت . هنگامى كه طى يك دوره چند ماهه تمام اين مصيبت‏ها در برابر چشمهاى فيض آشكار مى‏شود ، وى اقدام به يادداشت كردن مراحل پيشرفت قحطى و عواقب آن مى‏نمايد . به‏نظر مى‏رسد وى پيشامدها ورخدادهاى غيرمعمول را هر زمان كه اتفاق مى‏افتاد ، يادداشت مى‏كرد ، چنان ‏كه در مواردى چند اظهار مى‏دارد « در اين روز » ، سپس در اوايل سال 1289ق ، هنگامى‏ كه معلوم شد كه برداشت محصول آينده خوب خواهد بود و بحران به ‏زودى به پايان مى‏رسد وى اين يادداشتها را به صورت پيوسته به رشته تحرير درآورده و مقدمه مختصرى به آن اضافه نمود ؛ امّا اين يادداشتها به سرعت ، و حذف و اضافات فراوان ، اشتباهات املايى ناشى از بى‏توجهى و به سبكى ساده و عادى و چنان‏كه خود در آغاز و پايان گزارشش مى‏نويسد : « بدون ‏اغراق منشيانه » و « بى‏تكلف و تصلف منشيانه » نوشته شده ‏است . (۶) 

در حقيقت اين يك ‏گزارش شخصى و بى‏پيرايه است . قصد وى اين نبود كه اين گزارش به‏ دست جمعيت كثيرى برسد ، همچنين در هيچيك از نوشته‏هايش از آن استفاده نكرد هرچند كه در كتاب تاريخ قم خود اشاره‏اى به اين گزارش مى‏نمايد . تنها نسخه‏اى كه به خط خود او بود ، در خانواده‏اش نگهدارى مى‏شد و بعدها در سال 1314 ق ، پسر بزرگ وى اين جمله را به آن اضافه كرد ، « صاحب كتاب محمد على اكبر است » . در سالهاى اخير اين گزارش در اختيار كتابخانه آية ‏اللَّه العظمى مرعشى نجفى (ره) قرار گرفته است . مانند گزارشهاى كوتاه ، چندى كه فيض به ساير پيشامدها و مصيبتها اختصاص داده است ، اين گزارش در درجه اول براى ارضاى خاطر ملول خودش بود . اين امر دليل ديگرى است بر نوعى علاقه غيرعادى وى در مورد مصيبت وتشخيص او مبنى بر اينكه اين حوادث بايستى ضبط شود ؛ ولى وى به درستى نمى‏دانست كه چگونه چنين حوادثى را در چارچوب سنتى تاريخ محلى بگنجاند .

ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ